Een erfenis is zelden een neutraal onderwerp, en dat geldt zeker wanneer onterving in beeld komt. Het komt voor dat iemand besluit een familielid — een kind, een ouder of een ander naast familielid — uit te sluiten van de erfenis. Maar wat betekent onterving precies, en zijn daar grenzen aan? In deze blog leggen wij uit hoe onterving werkt, wat de wet hierover bepaalt en welke rechten onterfde familieleden nog kunnen doen gelden.

Onterven van kinderen

In Nederland bepaalt de wet dat kinderen altijd aanspraak houden op een deel van de erfenis van hun ouder(s). Een onterfd kind staat daardoor niet volledig met lege handen.

Een onterfd kind behoudt namelijk altijd het recht op zijn legitieme portie: een wettelijk vastgelegd minimumaandeel in de nalatenschap, bedoeld ter bescherming van afstammelingen. De legitieme portie bedraagt de helft van de waarde van het erfdeel dat het kind zonder onterving zou hebben ontvangen. Bij de berekening worden ook giften betrokken die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan, zowel aan het kind zelf als aan anderen.

Om aanspraak te kunnen maken op de legitieme portie, moet het kind dit schriftelijk kenbaar maken aan de erfgenamen of de executeur. Daarbij geldt een uiterste termijn van vijf jaar na het overlijden van de erflater. Belangrijk is echter dat een erfgenaam of executeur het kind eerder een kortere, redelijke termijn kan stellen om te verklaren of aanspraak wordt gemaakt. Verstrijkt ook die kortere termijn zonder actie, dan vervalt het recht. Het is dus raadzaam om tijdig te handelen en niet te wachten op het verstrijken van de vijfjaarstermijn. De legitieme portie wordt altijd in geld uitgekeerd — niet in goederen uit de nalatenschap.

Onterven van ouders

Onterving van een ouder of beide ouders komt minder vaak voor, maar is wettelijk gezien wel degelijk mogelijk. Bij overlijden zonder testament en zonder achterlating van afstammelingen, erven de ouders van rechtswege — samen met de broers en zussen van de erflater. Door een testament op te stellen, kan een erflater bepalen dat de ouders niets uit de nalatenschap ontvangen.

Anders dan kinderen hebben ouders geen wettelijk recht op een legitieme portie. Die bescherming is in de wet uitsluitend voorbehouden aan afstammelingen van de erflater. Worden ouders onterfd, dan hebben zij geen enkele aanspraak op een minimaal erfdeel.

Legitieme portie bij onterving

De legitieme portie beschermt kinderen tegen volledige uitsluiting van de erfenis en vormt daarmee een van de belangrijkste begrippen binnen het erfrecht. Bij de berekening wordt de zogenoemde legitimaire massa vastgesteld. Daarvoor wordt gekeken naar:

  • de waarde van alle goederen in de nalatenschap;
  • bepaalde giften die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan;
  • de door de wet aangewezen schulden van de erflater;
  • de door de wet aangewezen kosten van de nalatenschap.

Het is van belang te weten dat niet alle schulden en kosten meetellen: de wet bepaalt uitdrukkelijk welke posten in mindering worden gebracht. Voor een correcte berekening is het dan ook verstandig juridisch advies in te winnen.

Het opeisen van de legitieme portie maakt het kind niet tot erfgenaam. Het kind verkrijgt uitsluitend een geldvordering op de nalatenschap en heeft geen zeggenschap over de verdeling van de nalatenschapsgoederen.

Conclusie

Onterving van kinderen en ouders is juridisch mogelijk, maar kent duidelijke grenzen. Kinderen worden uitdrukkelijk beschermd door hun wettelijk recht op de legitieme portie. Ouders daarentegen kunnen volledig van de erfenis worden uitgesloten, zonder enige wettelijke minimumaanspraak.

Wilt u iemand onterven, of bent u zelf onterfd en wilt u weten wat uw rechten zijn? Aspremont Advocaten is gespecialiseerd in het erfrecht en helpt u graag bij het beoordelen van uw positie en het opeisen — of juist beperken — van aanspraken binnen een nalatenschap.