Waarom een executeur?
Een executeur stelt de overledene (erflater) in staat om via zijn testament enige regie te behouden over zijn nalatenschap. Een notaris kan eenvoudig een verklaring van executele afgeven, waarna de executeur direct zijn taak kan uitvoeren: het beheren van de nalatenschap en alles wat daarbij hoort. Dit is sneller en eenvoudiger dan een uitgebreide verklaring van erfrecht, die erfgenamen nodig hebben om te kunnen handelen. Er is namelijk meer onderzoek nodig om vast te stellen wie de erfgenamen zijn en op welke wijze zij de nalatenschap hebben aanvaard. Executeurs kunnen dus snel en efficiënt optreden in het belang van de nalatenschap en dus de erfgenamen.
Executeur testamentair
Sinds 1 januari 2003 kunnen executeurs alleen nog bij testament worden benoemd, wat betekent dat men hiervoor naar de notaris moet. Voor die tijd kon hij ook via een codicil worden aangewezen, maar dat is niet langer mogelijk. Een codicil is een handgeschreven document, dat gedateerd en ondertekend is door de opsteller. In de volksmond wordt de term ‘executeur testamentair’ nog steeds gebruikt, maar juridisch gezien is dat onjuist. Indien een executeur vóór 1 januari 2003 via een codicil is benoemd, blijft deze benoeming geldig, al zal dit steeds zeldzamer worden.
Drie soorten en hun bevoegdheden
★ Executeur (één ster): Deze regelt de uitvaart en is vaak een directe naaste van de overledene.
★★ Executeur (twee sterren): De klassieke executeur, die de nalatenschap beheert. Hij brengt bezittingen en schulden in kaart, zorgt voor de betaling van schulden en doet de aangifte erfbelasting. Onder de schulden vallen ook de vordering van de (onterfde) legitimaris ofwel zijn legitieme portie, alsook eventuele legaten. Verder moet hij de erfgenamen te informeren over de uitvoering van zijn taak en moet hij de onterfde legitimaris alle inlichtingen verstrekken die nodig zijn voor het berekenen van zijn legitieme portie. Zijn taak eindigt zodra alle schulden zijn voldaan. Op dat moment draagt hij de nalatenschap over aan de erfgenamen om tot verdeling over te gaan, tenzij hij tevens tot afwikkelingsbewindvoerder (drie sterren-executeur) is benoemd.
★★★ Executeur (drie sterren): Deze is tevens afwikkelingsbewindvoerder en heeft de bevoegdheid om de nalatenschap volgens de instructies van de testateur te verdelen. Dit voorkomt dat erfgenamen zelf over de verdeling kunnen beslissen en eventueel onderling discussie krijgen. Het is belangrijk dat de testateur in zijn testament duidelijk maakt welke bevoegdheden de afwikkelingsbewindvoerder heeft en of toestemming van erfgenamen of machtiging van de kantonrechter nodig is voor bepaalde handelingen, zoals verkoop van eigendommen.
Verder is het belangrijk dat onderscheid tussen de beide functies wordt gemaakt en dat deze niet onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Anders bestaat het risico dat in geval van bijvoorbeeld een ontslag van de (twee sterren) executeur op verzoek van de erfgenamen ook de taak van de afwikkelingsbewindvoerder eindigt.
De (twee sterren) executeur als aanspreekpunt
Deze vertegenwoordigt de erfgenamen en handelt privatief namens hen. Erfgenamen kunnen pas zelfstandig handelen als vaststaat of de executeur zijn benoeming al dan niet heeft aanvaard. Bij onzekerheid hierover kan de kantonrechter een termijn stellen waarin duidelijkheid moet worden gegeven. Bij ondernemingsvermogen is het te meer raadzaam een executeur te benoemen die de continuïteit van de onderneming waarborgt en daarmee de erfgenamen ontzorgt.
Beneficiaire aanvaarding
Als erfgenamen de nalatenschap beneficiair aanvaarden, moet deze worden vereffend en moet hij zijn taak neerleggen. Als hij echter kan aantonen dat de nalatenschap ruim voldoende is om alle schulden te voldoen, kan hij zijn taak voortzetten. Hij legt dan een via een zogeheten ruimschootsverklaring af.
Bij één erfgenaam
Zelfs bij een enkele erfgenaam kunnen executeurs nuttig zijn. Handelen als executeur wordt namelijk niet beschouwd als zuivere aanvaarding, waardoor de erfgenaam zaken kan regelen zonder persoonlijk aansprakelijk te worden voor eventuele schulden van de overledene.
Beloning
Beroepsmatige executeurs wordt belast met inkomstenbelasting (IB), zowel bij de wettelijke 1%-regeling als bij een testamentair vastgelegde beloning of een benoeming door de kantonrechter. Wanneer deze in privé optreedt, mag geen btw in rekening brengen. Bij meerdere executeurs moet de wettelijke beloning onder hen worden verdeeld, tenzij anders bepaald in het testament.
Opvolgend executeur
Omdat executeurs alleen via testament benoemd kunnen worden, is het verstandig om een opvolgend executeur aan te wijzen voor het geval de oorspronkelijke de benoeming niet aanvaardt of wordt ontslagen. De kantonrechter kan ook worden gemachtigd om een opvolger te benoemen.
Professionele executeur
Het beheren van een nalatenschap en deze klaar maken voor verdeling kan complex zijn. Kennis en ervaring is daarvoor nodig. Als erfrechtadvocaat word ik regelmatig benoemd tot executeur en afwikkelingsbewindvoerder, zowel door de testateur als door de kantonrechter in geval van ontslag of ontstentenis van een executeur.
Wilt u weten wat ik voor u als erfrechtdeskundige kan betekenen? Ik help u graag met vragen over executeurschap, het adviseren over rechten en plichten, of het voorbereiden en aanpassen van uw testament.
