Een ouder kan een kind in een testament onterven. Dat betekent echter niet dat dit kind helemaal niets ontvangt. De wet biedt onterfde kinderen namelijk altijd het recht op een vast deel van de nalatenschap, ook wel de legitieme portie genoemd. In dit artikel leest u wat de legitieme portie is en wat het inhoudt, hoeveel u kunt verwachten, hoe er aanspraak op te maken en waarom snel handelen belangrijk is.

Wat is een legitieme portie?

Wanneer een ouder een kind onterft via een testament, verliest dat kind zijn of haar erfgenaamschap. Toch staat de wet niet toe dat een kind volledig buitengesloten wordt. Een kind heeft altijd recht op een minimumbedrag uit de nalatenschap van zijn of haar ouder.

Het gaat dan uitsluitend om een geldbedrag. Een onterfd kind kan geen aanspraak maken op specifieke spullen uit de nalatenschap — zoals een woning, een auto of inboedel — en heeft ook geen inspraak in de verdeling van de erfenis.

Wie heeft er recht op?

In de eerste plaats hebben de kinderen van de overledene recht op de legitieme portie. Dit geldt ook voor geadopteerde kinderen. Stiefkinderen vallen hier buiten, tenzij zij officieel zijn geadopteerd.

Onder bepaalde omstandigheden kunnen ook kleinkinderen aanspraak maken op de legitieme portie. Dat is het geval wanneer een kind van de overledene al vóór de erflater is gestorven, of wanneer dat kind om een wettelijke reden de erfenis niet mag ontvangen. De kinderen van dat kind, de kleinkinderen, kunnen dan in zijn of haar plaats optreden.

Tot slot geldt dat als het kind minder uit de nalatenschap ontvangt dan zijn of haar legitieme portie er aanvullend een beroep op de legitieme portie kan worden gedaan.

Hoeveel bedraagt de legitieme portie?

De legitieme portie komt in beginsel neer op de helft van wat het kind zou hebben ontvangen als er geen testament was geweest.

Er wordt echter niet alleen gekeken naar wat de overledene had op het moment van overlijden. Ook bepaalde giften die de overledene tijdens zijn of haar leven heeft gedaan, worden meegeteld. Omgekeerd worden bepaalde schulden van de nalatenschap in mindering gebracht. Door deze regels kan de uitkomst hoger of lager uitvallen dan u op het eerste gezicht mogelijk verwacht.

Rekenvoorbeeld

Een vader overlijdt en laat een echtgenote en twee kinderen achter. Zijn nalatenschap bedraagt €300.000. Eén van de kinderen is onterfd.

Zonder testament zouden er drie erfgenamen zijn geweest, elk met recht op €100.000. De legitieme portie is de helft daarvan: het onterfde kind heeft recht op een betaling van €50.000.

Dit voorbeeld is vereenvoudigd. De werkelijke berekening kan anders zijn, bijvoorbeeld als er eerder grote schenkingen zijn gedaan of als er schulden zijn die in mindering komen. Wanneer de echtgenote nog leeft en de wettelijke erfregels van toepassing zijn, gelden er bovendien bijzondere regels voor het moment waarop de betaling plaatsvindt.

Kindsdeel of legitieme portie: wat is het verschil?

Deze twee begrippen worden in het dagelijks taalgebruik vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde.

Een kindsdeel is het deel van de erfenis dat een kind ontvangt wanneer het erfgenaam is, dus wanneer er geen sprake is van onterving. Een onterfd kind is geen erfgenaam en heeft daarom geen recht op een kindsdeel maar alleen een geldbedrag.

Hoe maakt u aanspraak?

De legitieme portie wordt niet automatisch uitbetaald. U moet zelf actie ondernemen en schriftelijk laten weten — aan de erfgenamen of de executeur — dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie.

Zodra u dat hebt gedaan, heeft u wettelijk recht op alle informatie die nodig is om uw aanspraak te berekenen. De erfgenamen en de executeur zijn verplicht u inzage te geven in de relevante financiële bescheiden en uw vragen te beantwoorden. Weigeren zij dat, of twijfelt u aan de volledigheid van de verstrekte informatie, dan kunt u naar de rechter.

Een praktisch aandachtspunt: maak uw aanspraak zo snel mogelijk kenbaar, ook als u op dat moment nog niet alle informatie heeft. U kunt dat doen onder voorbehoud van nader te ontvangen gegevens. Wacht u te lang, dan loopt u het risico uw recht te verliezen.

Speciale situatie: het komt voor dat een kind wel tot erfgenaam is benoemd, maar de voorwaarden waaronder hem of haar niet aanspreken. Het kind kan dan besluiten de erfenis te verwerpen. Dan vervalt in beginsel ook zijn of haar recht op de legitieme portie — tenzij op het moment van verwerping tegelijkertijd wordt aangegeven wel de legitieme portie te willen ontvangen. Dit is een technisch maar cruciaal punt.

Wanneer ontvangt u de betaling?

De legitieme portie ontvangt u niet direct. De vordering is volgens de wet pas opeisbaar vanaf zes maanden na het overlijden.

Daarnaast kan de uitbetaling verder worden uitgesteld. Bij toepassing van de wettelijke erfregels wordt de legitieme portie meestal pas betaald na het overlijden van de langstlevende partner. Dit geeft de partner de mogelijkheid om financieel verzorgd achter te blijven. Alleen bij faillissement of schuldsanering van de langstlevende wordt de vordering direct opeisbaar.

Ook in een testament kan zijn bepaald dat de uitbetaling wordt uitgesteld tot na het overlijden van de partner. In dat geval is dat een bewuste keuze van de erflater.
Kortom: u kunt al recht hebben op uw legitieme portie, terwijl de daadwerkelijke betaling pas op een later moment plaatsvindt.

Hebben kleinkinderen ook recht op de legitieme portie?

Kleinkinderen hebben niet automatisch recht op een legitieme portie. Dit recht komt in beginsel alleen toe aan de kinderen van de overledene.

Is een kind van de overledene al vóór het overlijden overleden, of kan een kind om een wettelijke reden niet erven, dan kunnen zijn of haars kinderen (de kleinkinderen) in diens plaats treden. Zij delen dan gezamenlijk in het aandeel waarop hun ouder recht zou hebben gehad. Ieder kleinkind kan daarbij alleen zijn eigen deel van de legitieme portie opeisen.

Let op: er geldt een strikte termijn
Voor het opeisen van de legitieme portie geldt een harde wettelijke termijn. U moet uiterlijk vijf jaar na het overlijden van uw ouder schriftelijk hebben verklaard dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie. Doet u dat niet op tijd, dan vervalt uw recht — definitief en zonder uitzondering.

Het gaat hier bovendien om een vervaltermijn, niet om een gewone verjaringstermijn. Dat verschil is belangrijk: een verjaringstermijn kunt u in bepaalde gevallen onderbreken door tijdig een brief te sturen of een procedure te starten. Een vervaltermijn kunt u in beginsel niet onderbreken. Als de termijn eenmaal is verstreken, kunt u geen aanspraak meer maken.

Daar komt bij dat de erfgenamen of de executeur u een kortere termijn mogen stellen. Zij kunnen u schriftelijk verzoeken binnen een redelijke termijn — die korter is dan vijf jaar — te laten weten of u aanspraak maakt. Reageert u niet op tijd, dan kan uw recht ook langs die weg vervallen.

Conclusie

Onterfd worden betekent niet dat u helemaal niets ontvangt. De wet geeft onterfde kinderen altijd het recht op een minimumbedrag uit de nalatenschap van hun ouder. Maar dat recht ontstaat niet vanzelf: u moet het tijdig opeisen, op de juiste manier. De berekening is bovendien niet altijd eenvoudig — schenkingen, schulden en de gezinssituatie spelen allemaal een rol.

Wilt u weten of u recht heeft op een legitieme portie? Twijfelt u of de berekening juist is? Of wilt u er zeker van zijn dat u geen termijn mist? Aspremont Advocaten helpt u bij het beoordelen van uw positie en het vaststellen van uw aanspraken binnen het erfrecht.