Wanneer iemand overlijdt, laat deze vaak een nalatenschap achter, die verdeeld moet worden tussen de erfgenamen. Maar wat als de erfenis meer schulden dan bezittingen bevat, of als de erfgenaam simpelweg niet wil erven? Er zijn verschillende manieren waarop men met een erfenis kan omgaan: de erfenis kan zuiver worden aanvaard of onder boedelbeschrijving (beneficiair) dan wel worden verworpen. Dit artikel legt uit wat deze opties inhouden en wat de gevolgen zijn van het aanvaarden of verwerpen van een erfenis conform het erfrecht.
- Zuivere aanvaarding
- Beneficiaire aanvaarding
- Verwerpen van de erfenis
- Zuivere aanvaarding
Wanneer een erfgenaam de erfenis zuiver aanvaardt, betekent dit dat hij de erfenis volledig aanneemt, waarbij hij zowel de bezittingen als de schulden erft. Feitelijk volgt de erfgenaam de overledene op in zijn rechten en verplichtingen. Dit wordt ook wel saisine genoemd. Een erfgenaam kan door het afleggen van een verklaring bij de rechtbank de erfenis zuiver aanvaarden. De verklaring wordt ingeschreven in het boedelregister van de rechtbank, zodat voor derden duidelijk is wat de positie van de erfgenaam ten opzichte van de nalatenschap is. Ook zonder verklaring kan sprake zijn van zuivere aanvaarding van de erfenis, namelijk als de erfgenaam door zijn handelen over de nalatenschap beschikt ofwel als hij zich als erfgenaam gedraagt. Denk bijvoorbeeld aan het verkopen van een goed dat tot de nalatenschap hoort of het beschikken over de bankrekening door met de betaalpas een aankoop te doen.
Zuivere aanvaarding van de erfenis is een ‘alles of niets’-optie; na de zuivere aanvaarding is de erfgenaam verantwoordelijk voor de schulden die tot de nalatenschap horen, zelfs als deze hoger zijn dan de waarde van de van de nalatenschap. De erfgenaam loopt dus het risico dat hij vanwege de geërfde schulden van de overledene, die niet uit de nalatenschap kunnen worden voldaan, in zijn privévermogen wordt aangesproken.
Eenmaal zuiver de nalatenschap aanvaard? Dan is er geen weg terug. Het is dan ook raadzaam niet te snel te handelen en eerst te onderzoeken wat de omvang van de nalatenschap is.
- Beneficiaire aanvaarding
Bij beneficiaire aanvaarding wordt de nalatenschap onder boedelbeschrijving aanvaard. Dit gebeurt eveneens door het afleggen van een verklaring bij de rechtbank, die in het boedelregister van de rechtbank wordt ingeschreven. De erfgenaam aanvaart de nalatenschap, maar indien er meer schulden dan bezittingen blijken te zijn dan reikt de aanvaarding niet verder dan tot zover de schulden door de bezittingen worden gedekt. Met andere woorden, de erfgenaam is niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden die groter zijn dan de waarde van de erfenis. Het is een veilige optie voor erfgenamen die de erfenis willen aanvaarden, maar de risico’s van de schulden willen vermijden. Is er al zuiver aanvaard, dan kan er niet meer beneficiair worden aanvaard. Ook hier geldt dat de eenmaal gemaakte keuze onherroepelijk is.
Indien er sprake is van een minderjarige erfgenaam, dan is het uitgangspunt dat de nalatenschap beneficiair wordt aanvaard. Wordt niet binnen drie maanden na overlijdensdatum een keuze gemaakt tussen aanvaarden of verwerpen, dan wordt de minderjarige erfgenaam geacht de nalatenschap beneficiair te hebben aanvaard. Voor het afstand doen van een erfenis door een minderjarige is een machtiging van de kantonrechter nodig. Belangrijk is voortvarend te handelen, gelet op de genoemde termijn van drie maanden.
Als er meer erfgenamen zijn en één van hen heeft de nalatenschap beneficiair aanvaard, dan worden de andere erfgenamen eveneens geacht beneficiair te hebben aanvaard, tenzij hij of zij de nalatenschap al zuiver heeft aanvaard of binnen drie maanden de nalatenschap alsnog zuiver aanvaard of verwerpt.
In geval van beneficiaire aanvaarding dient de nalatenschap volgens een aantal wettelijke regels conform het erfrecht te worden vereffend. Zo zal er een boedelbeschrijving moeten worden opgemaakt en de schuldeisers van de nalatenschap worden benaderd. Er kan sprake zijn van een lichte vereffening of een zware vereffening waarbij de rechter een grotere toezichthoudende rol heeft.
- Verwerpen van de erfenis
Erfgenamen kunnen er ook voor kiezen om de erfenis te verwerpen. Gedeeltelijk afstand doen van een erfenis is niet mogelijk. Een erfenis kan alleen worden verworpen als er nog geen rechtshandelingen zijn verricht die als aanvaarding van de nalatenschap kunnen worden beschouwd. Verwerping van een erfenis geschiedt ook door het afleggen van een verklaring bij de rechtbank. Het gevolg van de erfenis verwerpen, is dat degene die de verklaring heeft afgelegd geen erfgenaam meer is en hij of zij aan die positie geen rechten meer kan ontlenen.
Het is dan ook van belang dat indien de erfgenaam een (klein-)kind van de overledene is, die ondanks de verwerping wel zijn legitieme portie wil ontvangen, dat hij dit gelijktijdig met de verklaring tot verwerping van de nalatenschap kenbaar maakt door een zogenoemde contantenverklaring af te leggen. Doet de erfgenaam dit niet, dan kan hij later geen aanspraak meer maken op zijn legitieme portie. De erfgenamen dienen vervolgens nog geïnformeerd te worden over de contantenverklaring en wel binnen vijf jaar na overlijdensdatum.
Indien een erfgenaam verwerpt terwijl hij kinderen heeft, dan treden zijn kinderen in zijn plaats, tenzij de overledene in zijn testament anders heeft bepaald. Let wel, indien het minderjarige kinderen betreft, dan zal namens hen de nalatenschap beneficiair moeten worden aanvaard, tenzij de kantonrechter een machtiging tot het afstand doen van de erfenis heeft verleend.
Conclusie
Erfgenamen hebben verschillende mogelijkheden als het gaat om het aanvaarden of verwerpen van een erfenis. Hierbij is het van belang dat het duidelijk is welke rechten en verplichtingen de erfgenaam heeft. Afhankelijk van de omstandigheden kan dan een passende keuze worden gemaakt. In dit artikel is in grote lijnen uiteengezet waarmee de erfgenaam minimaal rekening moet houden en wat de gevolgen van het aanvaarden of verwerpen van de erfenis zijn. Geen enkele nalatenschap is hetzelfde en dus is het altijd raadzaam om bij twijfel juridisch advies in te winnen, zodat u niet voor onaangename verrassingen komt te staan.
