Een legaat is een bepaling in een testament waarbij iemand – legataris genoemd – een bepaald goed of een geldbedrag van de overledene krijgt. Dit is een eenzijdige rechtshandeling en wordt in de wet aangemerkt als een uiterste wilsbeschikking. Wanneer een legaat wordt toegekend aan een erfgenaam, heet dit een prelegaat. Dit houdt in dat de erfgenaam eerst het legaat ontvangt voordat de erfenis verder verdeeld wordt. Een legaat is namelijk een vordering op de nalatenschap ofwel een schuld die eerst voldaan moet worden voordat tot verdeling van de nalatenschap kan worden overgegaan. Het is ook mogelijk om een legataris een verplichting op te leggen, bijvoorbeeld tot het uitbetalen van een geldsom op te leggen. We spreken dan van een sublegaat.

Wie betaalt het legaat?

In principe wordt een legaat verdeeld over alle erfgenamen, naar verhouding van hun erfdeel. Als de overledene anders heeft bepaald in het testament kan het ook volledig ten laste komen van een specifieke erfgenaam. Zoals gezegd, kan een legaat kan ook ten laste van een legataris worden opgelegd en is er sprake van een sublegaat.

Als het legaat bestaat uit een deelbare prestatie, bijvoorbeeld een geldbedrag, draagt elke erfgenaam een deel. Is het een ondeelbare prestatie, bijvoorbeeld een schilderij, dan zijn de erfgenamen samen verantwoordelijk voor de afgifte daarvan.

Schuld van de nalatenschap

Zoals gezegd, een legaat wordt gezien als een schuld van de nalatenschap. Dit betekent dat de erfgenamen verplicht zijn om het legaat te voldoen, maar pas nadat andere schulden van de nalatenschap zijn afbetaald. De wet bepaalt volgens welke rangorde de schulden van de nalatenschap moeten worden betaald. Grofweg moeten eerst de kosten en uitgaven die direct samenhangen met de nalatenschap en de al bestaande schulden van voor het overlijden worden voldaan.

Aanvaarden of verwerpen

Een legaat hoeft niet te worden aanvaard, maar kan wel worden verworpen. Indien geen prijs wordt gesteld op het legaat, moet dit op een duidelijke manier kenbaar worden gemaakt. Zolang de legataris geen keuze maakt, blijft het legaat geldig. Als een kantonrechter op verzoek van bijvoorbeeld de erfgenamen een termijn stelt voor het maken van een keuze en de legataris reageert niet, dan kan het legaat later niet alsnog worden verworpen.

Rol van de executeur

De executeur is verplicht de legataris op de hoogte te stellen van het legaat. Als het adres van de legataris onbekend is, moet de kantonrechter worden geïnformeerd. De kantonrechter zal dan aan de executeur instructies geven wat te doen. Daarnaast moet de executeur de schulden van de nalatenschap voldoen, waaronder het legaat. Hier heeft hij doorgaans een jaar de tijd voor, gerekend vanaf het overlijden van de erflater. Deze termijn is geen vervaldatum, maar moet gezien worden als aansporing.

Verjaring van het legaat

De wettelijke verjaringstermijn voor het opeisen van een legaat is 20 jaar. Dit betekent dat de legataris binnen deze periode het legaat moet opeisen. Een legaat is de dag na de overlijdensdatum van de erflater opeisbaar maar een legaat van een geldsom wordt 6 maanden na het overlijden van de erflater opeisbaar, tenzij erflater anders in zijn testament heeft bepaald.

Vruchten van het legaat

De legataris heeft recht op uitkering van de vruchten van het aan hem toegekende legaat vanaf het moment dat het legaat opeisbaar is. Indien er bijvoorbeeld een geldbedrag is gelegateerd dan op een bankrekening staat, dan komt de hierover ontvangen rente de erfgenamen toe zolang het legaat niet opeisbaar is. De wettelijke termijn dat een legaat van een geldsom opeisbaar is, is 6 maanden. Feitelijk betekent dit dat de ontvangen rente over de eerste 6 maanden na overlijden van de erflater voor de erfgenamen is. In het testament kan een andere termijn waarbinnen de vordering niet opeisbaar is worden bepaald. De vordering van de legataris met betrekking tot de vruchten verjaart 3 jaar nadat deze zijn geïnd.

Legaat tegen inbreng

Indien sprake is van een legaat tegen inbreng dan kan deze vorm worden gegeven door een sublegaat, last of voorwaarde. De legataris moet bijvoorbeeld iets teruggeven of een vergoeding betalen of aan een voorwaarde voldoen in ruil voor het legaat. In geval van een legaat tot afgifte van een goed tegenover de verplichting tot inbreng van een geldbedrag, kan de erfgenaam zijn vergoedings¬verplichting opschorten tot de verdeling van de nalatenschap. Hierdoor wordt de prelegataris, die tevens erfgenaam is, tegen eventuele liquiditeitsproblemen beschermd.

Als een legataris méér zou moeten betalen dan hij uit de nalatenschap ontvangt, is het verstandig om het legaat te verwerpen.

Quasi-legaat

Een quasi-legaat is geen echt legaat, maar een voordeel dat iemand krijgt na het overlijden van een ander op basis van bijvoorbeeld een contract die de overledene tijdens zijn leven heeft gesloten. Het gaat dan om afspraken die in werking treden bij het overlijden van die persoon.

Als quasi-legaat wordt aangemerkt:

  • Een beding waarbij een goed van een van de partijen onder bepaalde voorwaarden of tijdsbeperkingen, zonder redelijke tegenprestatie, op een ander overgaat bij overlijden. Dit geldt bijvoorbeeld voor een verblijvingsbeding.
  • Een begunstiging uit een levensverzekering, voor zover de uitkering door het overlijden van de verzekerde als een gift wordt beschouwd. Als de begunstiging voortkomt uit een natuurlijke verplichting, wordt het niet als een gift gezien.
  • De omzetting van een natuurlijke verplichting in een afdwingbare verplichting, wanneer deze pas na het overlijden van de schuldenaar wordt nagekomen.

In principe wordt een quasi-legaat behandeld zoals een legaat ten aanzien van inkorting en vermindering van de erfenis. Eerst worden de gewone legaten verminderd en daarna pas de quasi-legaten, tenzij het quasi-legaat tijdens het leven van de overledene kon worden herroepen. De overledene kan bij testament een andere volgorde voor inkorting en vermindering bepalen.

Conclusie

Een legaat kent verschillende juridische aspecten, afhankelijk van hoe het in het testament vorm heeft gekregen of de wet hierover bepaalt. Het is belangrijk dat erfgenamen en legatarissen zich bewust zijn van hun rechten en plichten. In sommige gevallen kan het verstandig zijn om juridisch advies in te winnen.
Wilt u weten wat ik voor u als erfrechtdeskundige kan betekenen? Ik help u graag met vragen over legaten en het adviseren over het opnemen van een legaat in uw testament.