Veel mensen schenken tijdens hun leven geld of goederen aan hun kinderen of andere dierbaren — om hen alvast te helpen, of om slim om te gaan met erfbelasting. Een begrijpelijke keuze. Maar wat veel mensen niet weten, is dat een schenking later onverwachte gevolgen kan hebben voor de verdeling van de nalatenschap. Denk aan de vraag of een schenking moet worden teruggerekend, of het geld privé blijft bij een echtscheiding, of hoe het zit met de rechten van kinderen die worden overgeslagen.
In deze blog leggen wij in begrijpelijke taal uit waar u rekening mee moet houden als u schenkt — of als u erfgenaam bent.

Schenken: meer dan alleen een cadeau

Een schenking is juridisch gezien een overdracht van vermogen zonder tegenprestatie. Dat kan geld zijn, maar ook een woning of andere bezittingen.

Naast “gewone” schenkingen zijn er ook situaties die niet direct als schenking worden herkend, maar dat wettelijk gezien wél zijn. Denk aan het verkopen van een woning aan uw kind ver onder de marktwaarde, of het kwijtschelden van een lening. De wet beschouwt zulke bevoordelingen ook als een gift: het gaat erom dat u iemand verrijkt ten koste van uw eigen vermogen. En ook die kunnen later een rol spelen bij de verdeling van een nalatenschap.

Moet een schenking later worden verrekend?

Stel: u heeft één van uw kinderen tijdens uw leven €30.000 gegeven voor de aankoop van een woning. Als u later overlijdt, kan de vraag opkomen of dit bedrag moet worden meegenomen bij de verdeling van uw nalatenschap. Dat heet inbreng.

Het goede nieuws: inbreng is geen automatisme. Een erfgenaam is alleen verplicht een schenking in te brengen als u dat bij de schenking zelf of in uw testament uitdrukkelijk heeft bepaald. Een eenmaal opgelegde inbrengverplichting kunt u overigens ook nog bij testament ongedaan maken. Ook speelt een rol of op de schenking het oude of het huidige erfrecht van toepassing is. Het loont dus om hier vooraf goed over na te denken en uw wensen duidelijk vast te leggen.

Voorbeeld van inbreng

In het voorbeeld hierboven: als u heeft bepaald dat de schenking van €30.000 moet worden ingebracht, wordt dit bedrag bij uw overlijden verrekend met het erfdeel van dat kind. Zo ontvangt geen van uw kinderen onbedoeld meer dan de ander.

Blijft een schenking privé bij een huwelijk?

Ja — maar niet altijd vanzelf. Als u iets schenkt aan een kind dat getrouwd is, wilt u waarschijnlijk niet dat uw schenking bij een eventuele echtscheiding wordt verdeeld met de ex-partner. Dat kunt u voorkomen met een uitsluitingsclausule: een bepaling die vastlegt dat het geschonken bedrag uitsluitend aan uw kind toekomt en privévermogen blijft.

Hoewel krachtens schenking verkregen goederen wettelijk al buiten de huwelijksgemeenschap vallen, kunnen er omstandigheden zijn waaronder dit toch anders uitpakt — bijvoorbeeld als de schenker zelf heeft bepaald dat de schenking wél in de gemeenschap valt. Een expliciete uitsluitingsclausule geeft de meeste zekerheid. U kunt deze opnemen in de schenkingsakte of in uw testament.

Heeft u als kind recht op een minimumdeel?

Ja. Kinderen kunnen als legitimaris altijd aanspraak maken op een minimumdeel van de nalatenschap: de legitieme portie. Maar let op — die portie is niet alleen gebaseerd op wat er op de overlijdensdatum nog aanwezig is. De wet telt ook bepaalde schenkingen uit het verleden mee bij de berekening.

Welke schenkingen precies meetellen, bepaalt de wet uitdrukkelijk. In ieder geval gaat het om giften die kennelijk zijn gedaan om kinderen te benadelen, herroepelijke giften, giften aan kinderen die zelf legitimaris zijn, en overige giften waarbij de prestatie binnen vijf jaar voor het overlijden heeft plaatsgevonden. Hierdoor kan de legitieme portie in de praktijk hoger uitvallen dan u op het eerste gezicht zou verwachten. Wilt u de legitieme portie correct vaststellen, dan is een volledig overzicht van eerdere schenkingen onmisbaar.

Schenken zonder meteen te betalen

Wist u dat u ook kunt schenken zonder direct geld over te maken? Bij een zogenoemde schenking op papier erkent u als schenker dat u een schuld heeft aan de ontvanger. Die krijgt daarmee een vordering op u, maar het geld blijft voorlopig gewoon op uw rekening staan.

Dit wordt veel gebruikt in estate planning, omdat het vermogen zo geleidelijk kan worden overgedragen terwijl u zelf de beschikking behoudt over uw geld.
Voor de geldigheid van zo’n schenking is geen notariële akte wettelijk vereist, al is het in de praktijk gebruikelijk om er één op te laten maken — voor de bewijskracht en fiscale zekerheid. Gaat het om een schenking die pas na uw overlijden wordt uitgevoerd en nog niet tijdens uw leven is nagekomen, dan is een notariële akte wél wettelijk verplicht.

Fiscaal is er een belangrijke voorwaarde: u moet jaarlijks daadwerkelijk rente betalen over de schuld. Doet u dat niet, dan bepaalt de wet dat u geacht wordt het genot van het vermogen te hebben behouden. Het gevolg: de schenking wordt bij uw overlijden alsnog meegenomen voor de erfbelasting, en het belastingvoordeel van de constructie vervalt.

Schenken vlak voor overlijden: de 180-dagenregel

Over schenkingen kan schenkbelasting verschuldigd zijn. Maar er is nog een regel die u moet kennen: de 180-dagenregeling.

Overlijdt u binnen 180 dagen nadat u een schenking heeft gedaan, dan wordt die schenking voor de erfbelasting behandeld alsof ze nog deel uitmaakt van uw nalatenschap. De gedachte daarachter is simpel: het mag niet zo zijn dat u vlak voor uw overlijden uw vermogen wegschenkt om erfbelasting te omzeilen.

Op deze regel bestaan uitzonderingen, onder meer voor bepaalde vrijgestelde schenkingen — zoals de jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen aan kinderen. Of de regeling in uw situatie van toepassing is, hangt af van de concrete omstandigheden en de geldende fiscale wetgeving.

Wanneer is juridisch advies verstandig?

Schenkingen lijken eenvoudig, maar kunnen — soms pas jaren later — grote gevolgen hebben voor de verdeling van een nalatenschap. Zeker als uw kinderen niet allemaal hetzelfde hebben ontvangen, als er sprake is van een samengesteld gezin, of als er discussie ontstaat over de legitieme portie.
Door uw wensen vooraf goed vast te leggen — in een schenkingsakte of testament — voorkomt u veel onduidelijkheid en conflicten.

Conclusie

Een schenking is meer dan het overhandigen van een envelop of het doen van een overboeking. Inbreng, uitsluitingsclausules, de legitieme portie, schenkingen op papier en de 180-dagenregeling spelen allemaal een rol bij de uiteindelijke verdeling van uw nalatenschap. Wie daar vooraf goed over nadenkt, voorkomt later verrassingen.
Wilt u een schenking doen of heeft u vragen over de gevolgen van een eerdere schenking voor een nalatenschap? Aspremont Advocaten helpt u graag bij het beoordelen van uw situatie en het vastleggen van juridisch passende afspraken.