Wanneer iemand overlijdt, is een van de eerste vragen wat er met de erfenis gebeurt. Wie krijgt de woning, het spaargeld en de overige bezittingen? En wat is de positie van de kinderen als de langstlevende partner de nalatenschap ontvangt?

De wettelijke verdeling regelt wat er met de nalatenschap gebeurt wanneer iemand een echtgenoot of geregistreerd partner — hierna: langstlevende partner — en een of meer kinderen achterlaat. De regeling is bedoeld om de langstlevende partner financieel te beschermen. De kinderen blijven erfgenaam, maar ontvangen hun erfdeel doorgaans niet direct.

Wat is de wettelijke verdeling?

Bij de wettelijke verdeling zijn de langstlevende partner en de kinderen samen erfgenaam en hebben zij in beginsel recht op een gelijk deel van de nalatenschap. De goederen van de nalatenschap worden echter niet meteen tussen hen verdeeld.
Van rechtswege gaan alle goederen van de nalatenschap naar de langstlevende partner. Denk hierbij aan:

  • Geld op de bankrekeningen
  • Een woning
  • Overige goederen van de nalatenschap

Daarnaast komen de schulden van de nalatenschap voor rekening van de langstlevende partner. De kinderen krijgen hun erfdeel dus niet direct in geld of goederen uitgekeerd. In plaats daarvan verkrijgt ieder kind van rechtswege een geldvordering op de langstlevende partner ter grootte van de waarde van zijn erfdeel — dit wordt het kindsdeel genoemd. De langstlevende partner kan de goederen van de nalatenschap daardoor blijven gebruiken en hoeft bijvoorbeeld niet direct de woning te verkopen om de kinderen uit te betalen.

Wettelijke verdeling zonder testament

Heeft de overledene geen testament opgesteld, dan bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Laat de overledene een langstlevende partner en kinderen achter, dan geldt in beginsel automatisch de wettelijke verdeling. Geen testament betekent dus niet dat er niets is geregeld.

Voor ongehuwde samenwoners ligt dit echter anders. Een samenwonende partner is zonder testament geen wettelijke erfgenaam, omdat de wet voor de wettelijke verdeling alleen de echtgenoot of geregistreerd partner als erfgenaam aanwijst. Ook bij samengestelde gezinnen kan de uitkomst anders zijn dan vooraf verwacht: kinderen uit een eerdere relatie kunnen te maken krijgen met een stiefouder die de goederen van de nalatenschap ontvangt, terwijl zij zelf slechts een geldvordering houden.

Wat is het kindsdeel en hoe wordt dit berekend?

Het kindsdeel is de benaming voor het erfdeel van een kind. Bij de wettelijke verdeling ontvangt het kind dit bedrag niet direct, maar verkrijgt het een geldvordering op de langstlevende partner ter waarde van dat erfdeel.

Een voorbeeld maakt dit inzichtelijk. Een ouder overlijdt en laat een partner en twee kinderen achter. De nalatenschap heeft een waarde van €180.000. Er zijn drie erfgenamen, zodat ieders erfdeel €60.000 bedraagt. De volledige nalatenschap gaat naar de langstlevende partner; ieder kind krijgt een geldvordering van €60.000 op die partner — het kindsdeel.

Bij deze berekening is het essentieel om eerst vast te stellen wat daadwerkelijk tot de nalatenschap behoort. Bij een woning, gezamenlijk vermogen en schulden is dat niet altijd hetzelfde als het totale vermogen dat de partners samen hadden.

De geldvordering van de kinderen loopt gedurende de periode dat zij niet opeisbaar is in beginsel op met een wettelijk vastgestelde renteopslag. De vordering is pas opeisbaar indien de langstlevende partner overlijdt, in staat van faillissement wordt verklaard, of ten aanzien van hem of haar de schuldsaneringsregeling (WSNP) van toepassing wordt verklaard. Kinderen ontvangen hun kindsdeel daarmee in de meeste gevallen pas na het overlijden van de langstlevende partner, tenzij de partner ervoor kiest de vordering eerder — geheel of gedeeltelijk — te voldoen.

Wettelijke verdeling met testament

De wettelijke verdeling biedt voor veel gezinnen een goede basis, maar sluit niet altijd aan bij persoonlijke wensen. Met een testament kan de erflater van de wettelijke regeling afwijken of deze aanvullen.

Zo kan onder meer worden vastgelegd:

  • Wanneer kinderen hun geldvordering kunnen opeisen;
  • Of van de wettelijke renteberekening op het kindsdeel wordt afgeweken;
  • Wat er gebeurt wanneer de langstlevende partner hertrouwt of een nieuw geregistreerd partnerschap aangaat;
  • Hoe de nalatenschap wordt verdeeld binnen een samengesteld gezin;
  • Of kinderen direct een geldbedrag of bepaalde goederen ontvangen;
  • Of de wettelijke verdeling geheel buiten toepassing blijft.

Een testament biedt zo ruimte voor maatwerk. Dit is in het bijzonder relevant bij samengestelde gezinnen, ongehuwde samenwoners of wanneer er specifieke wensen bestaan over de positie van kinderen uit een eerdere relatie.

Conclusie

De wettelijke verdeling beschermt de langstlevende partner financieel: alle goederen van de nalatenschap gaan naar hem of haar, terwijl de kinderen een geldvordering ter waarde van hun erfdeel — het kindsdeel — op de langstlevende partner verkrijgen. Dat bedrag is in beginsel pas opeisbaar bij overlijden, faillissement of schuldsanering van de langstlevende partner. Via een testament kan de standaardregeling worden aangepast aan de specifieke gezinssituatie of persoonlijke wensen.

Wilt u weten hoe de wettelijke verdeling in uw situatie uitpakt, of welke afspraken u in een testament kunt vastleggen? Aspremont Advocaten beoordeelt uw situatie graag en adviseert u over de mogelijkheden die passen bij uw wensen en gezinssituatie.